باشكوه‌ترين آيين عزاداري عمومي در يزد بر سيد و سالار شهيدان حضرت امام حسين(ع) و يارانشان برگزار مي شود. يكي از آيين‌ها و مراسم ويژه ماه محرم كه در تمام نقاط يزد برگزار مي‌شود، آيين نخل‌بندي و نخل‌گرداني است. نخل از جنس چوب است و آن را به شكل برگ درخت و يا سرو مي‌سازند. معمولاً وزن نخل زياد است و جابه‌جا كردن آن نياز به كمك ده‌ها نفر دارد. نخل را به عنوان تابوت «سيدالشهداء» يا نمادي ازتابوت شهداي كربلا مي‌شناسند و ريشه سنتي كهن دارد. مردم يزد در گويش محاوره‌اي به آن «نقل» مي‌گويند و معتقدند كه «نخل» يا «نقل» نشاني از اقامت برافراشته شهدا است.

دكتر «اسلامي ندوشن» مي‌نويسد: با آن كه نخل هيچ شباهتي به درخت خرما ندارد، آن را به نام اين درخت مي‌نامند. شايد به علت آن كه اصلش از جنوب‌غربي و بين‌النهرين است. نخل شباهت بسياري به درخت سرو دارد و سرو در فرهنگ عامه يعني جاودانگي و رشادت و زندگي اخروي و آزادگي كه يادآور روحيات و خصايل امام حسين(ع) است. هم چنين اين مراسم بازتابي است از «نقل» حكايت كربلا.

مراسم نخل‌بندي و نخل‌گرداني در يزد بدين صورت است كه چند روز پيش از شروع ماه محرم، «باباهاي» (خادمان) ميدان شروع به تزيين و آذين بستن نخل مي‌كنند. آذين‌بندي نخل حداقل يك هفته طول مي‌كشد. در طول اين مدت، باباهاي ميدان، زيورآلات و وسايل مربوط به تزيين نخل را ـ كه قدمت آن‌ها به دوره صفويه مي‌رسد ـ از انبار بيرون آورده و تمام روز را با پاهاي برهنه به اين امر مي‌پردازند. بستن نخل نياز به مهارت و سليقه خاص دارد و خادمان ميدان، شيوه‌هاي آن را از پدر و اجداد خود آموخته‌اند. آن‌ها ابتدا بدنه نخل را با پارچه سياه مي‌پوشانند، آن گاه روي پارچه سياه را شمشيربندان مي‌كنند. براي اين كار، صدها شمشير، قمه و خنجر برهنه ـ بعضي از آن‌ها جنس بسيار عالي دارد و نام سازنده آن‌ها بر روي آن‌ها نقر شده ـ را در دو رديف بر دو بدنه نخل مي‌بندند. به طوري كه هر دو طرف نخل، شمشيربندان مي‌شود و هيچ جاي خالي در آن باقي نمي‌ماند.

سپس تزيينات ديگري از قبيل آيينه‌هاي بزرگ قاب‌دار، منگله‌ها و دستمال‌هاي ابريشمي رنگي و زري را در دو سوي نخل مي‌بندند و بر تارك آن جقه‌هاي فلزي از جنس فولاد و برنج و هم‌رنگ آن‌ها پرهاي طاووس يا ميوه انار مي‌گذارند و نخل را مانند يك حجله، زيبا و خوش‌بو مي‌كنند. در داخل آن نيز زنگ‌هاي بزرگي را با طناب مي‌آويزند و بچه‌ها هنگام حركت، آن‌ها را به صدا در مي‌آورند.

در روز بلند كردن نخل، ده‌ها تن از مردان محله، زير پايه‌هاي نخل رفته، آن را با عظمت تمام به حركت درمي‌آورند و چون جنازه‌اي با شكوه، آن را از ميان موج جمعيت عبور مي‌دهند. نخل گردانان نخل را تا مسيري مي‌برند و يا آن را چند بار دور حسينيه محل مي‌چرخانند.

در اطراف يزد رسم بر اين است كه درختان را وقف مي‌كنند تا پس از كهن سال شدن، ساقه‌هاي آن‌ها را ببرند و نخل را مرمت كنند. نخل‌سازي صنعت ظريفي است كه همگان از عهده آن بر نمي‌آيند. استادان اين رشته شيوه‌هاي ساخت آن را به ديگران مي‌آموزند. به دليل اهميت نخل و نخل‌گرداني در يزد، هم‌اكنون خانواده‌هايي در اين منطقه وجود دارند كه شهرت آن‌ها «نخل‌بند» و «نخل‌ساز» است.
دسته سقا: در مراسم عزاداري امام حسين(ع)، گروهي از نوجوانان لباس سياه مي‌پوشند و لنگ قرمزي دور كمر خود مي‌بندند. آن‌ها مشك روي دوش گذاشته و بازوبندي‌از قرآن‌مجيد را كه با پولك‌هاي رنگارنگ و برگ‌هاي فلزي نقره‌اي رنگ تزيين شده، بر كتف خود مي‌بندند و در صفي منظم با ذاكر و سردسته خود هم خواني مي‌كنند. اگر فصل گرما باشد يكي دو نفر هم در پشت صف با مشك پر از آب و يا شرب گلاب به اهل مجلس و عزاداران آب مي‌دهند. آن‌ها آب را در جام ابوالفضل(ع) ريخته و به مردم تعارف مي‌كنند. دسته سقاي يك علم چهارگوش دوپايه و يا يك علم سه‌گوش با تمثال حضرت ابوالفضل(ع) را با خود حمل مي‌كنند.

كتل بستن: در يزد به اسب زين كرده‌اي كه به طرز خاص آراسته شده و پيشاپيش دسته عزاداري حركت مي‌كند، «كتل» مي‌گويند. گاهي به گردن اين اسب چند شال،‌ترمه يا ابريشمي به رنگ‌هاي سبز و سرخ آويزان كرده و سر و صورت حيوان را با چند قطعه آيينه كوچك، نگين، قرآن و … آذين مي‌نمايند و گاه بنا بر سليقه شخصي و به تعبيري ديگر، پارچه سفيد خون‌آلودي را بر پشت حيوان مي‌كشند و چند قطعه چوب رنگ شده قرمز به نشانه تير و پيكان در پارچه فرو مي‌كنند. هم چنين كبوتر زنده‌اي را كه با رنگ قرمز آغشته شده نيز بر پشت اسب مي‌گذارند. افسار اين اسب يا كتل همواره در دست محافظ آن است و جلو دسته سينه‌زني حركت مي‌كند و محافظ آن مرتب سر و صورت حيوان را نوازش مي‌كند. اين حركت نمادين را «اسب و كتل» مي‌نامند.